Былы палітзняволены, адзін з лідараў Саюза палякаў Беларусі, які правёў за кратамі чатыры гады, расказаў пра супраціў у турме і цану, якую давялося за гэта заплаціць.

— Ёсць шмат людзей, якія прайшлі праз зняволенне ў Беларусі і не зламаліся, — разважае Андрэй Пачобут у інтэрв’ю polsatnews.pl (размову пераказвае «Салідарнасць»). — У беларускіх турмах ствараюцца ўмовы, калі палітзняволенаму можа здацца, што супраціў не мае сэнсу, што ён толькі пагаршае сітуацыю.

Палітзняволеных спрабуюць пераканаць у тым, што трэба здацца, пайсці на кампраміс з уладай і рабіць тое, што яны загадваюць. А калі супраціўляешся, цябе паказальна караюць.

Справа не толькі ў тым, каб пакараць канкрэтнага зняволенага, але і каб перадаць сігнал іншым зняволеным — кожнага можна зламаць.

Арыенцірамі, на якія я абапіраўся, былі байцы Арміі Краёвай. Таксама я ведаў людзей, якія сядзелі ў сталінскіх лагерах. А сталінскія лагеры — гэта было жудаснае месца, якое нельга параўнаць нават з усім жахам сучаснай беларускай турмы.

І вось я параўноўваў сваю сітуацыю з сітуацыяй тых людзей. Я ведаў такіх. Некаторыя з іх цалкам адседзелі «сталінскія тэрміны» па 25 гадоў. Яны трапілі ў лагеры ў 40 гадоў, а выйшлі ў 60 ці 70, і да канца жыцця жылі пад пастаянным наглядам КДБ.

Гэтыя людзі ставіліся да мяне з павагай, я бываў у іх дома. Амаль нікога з іх ужо няма, але ў маёй памяці яны жывыя, і я ўзгадваў іх у тых умовах, і гэта надавала мне сілы.

Былі людзі, якія напісалі некалькі каментарыяў у інтэрнэце, а потым да іх уварваўся спецназ, іх збівалі, прывезлі ў СІЗА, а потым асудзілі на 2 гады, і яны ўжо нават не памятаюць, што там напісалі. Я размаўляў з гэтымі людзьмі.

Зразумела, іх ступень устойлівасці была іншай, чым у мяне. Таму што я на працягу многіх гадоў жыў ва ўмовах пагрозы, мяне неаднаразова арыштоўвалі, і ў зняволенні я бываў раней. Таму я мог вытрымаць несупастаўна больш, чым яны.

Гэта значыць, я быў больш падрыхтаваны, чым тыя, хто раптам апынуўся ў такой сітуацыі.

Пачобут кажа, што за сваю стойкасць і супраціў ён заплаціў вельмі высокую цану, але па-іншаму не мог.

— У мяне забралі тое, што ніхто не верне. Калі 25 сакавіка 2021 года (дзень затрымання Анджэя Пачобута) я праводзіў сына ў школу, канечне, я не ўсведамляў, што ўбачу яго праз столькі гадоў.

Тады ён быў каля 1,40 м ростам, а сёння ён вышэй за мяне — 1,90. Таму я шмат страціў, гэта праўда. Цана, якую я заплаціў, — вялікая. І цана, якую заплаціла мая сям’я, таксама вялікая.

Цяпер мы з жонкай толькі спрабуем як-небудзь навучыцца жыць разам нанова. Таму што 5 гадоў мы былі асобна, і цяпер цяжка.

Але я бачыў людзей (у турме), якія даволі добра жылі ў тых умовах, мелі максімальны камфорт, выглядалі цалкам упітаныя і дакладна не страцілі столькі здароўя, колькі я.

Аднак калі глядзець ім у вочы, гэта былі, прабачце, вочы пабітай сабакі.

Я мог кожнаму глядзець у вочы спакойна — і начальству турмы, і КДБ, калі яны мяне забіралі, я таксама спакойна глядзеў у вочы і не баяўся.

І для мяне гэта важна. Я магу сёння ўбудавацца ў рэальнасць, я спраўляюся. Гэтыя тыдні паказалі, што я дастаткова дзейны, што магу дыскутаваць, размаўляць, нягледзячы на тое, што апошнія 7 месяцаў быў адзін у камеры, мне не было з кім нават паразмаўляць.

Думаю, што менавіта гэтае маё супраціўленне дазволіла захаваць маю асобу. Сын сказаў: «Ну, тата зусім не змяніўся». Гэта добрая ацэнка, на мой погляд.